Latexallergie: symptomen, diagnose, behandeling en preventie

Een latexallergie komt voor bij 1–7,6% van de algemene bevolking⁴, maar de cijfers liggen hoger bij mensen die regelmatig aan latex worden blootgesteld. Onder zorgverleners ligt de gevoeligheid duidelijk hoger: in een studie uitgevoerd in het Universitair Ziekenhuis Gent werd een prevalentie van 7,9% gevonden onder medewerkers.²⁴

Ook andere beroepen met een verhoogd risico worden genoemd, zoals mensen die werken in de voedselbereiding, schoonmaakwerk en het bewerken van rubber. Ook mensen in het kappersvak hebben een verhoogd risico.⁵

Mensen die vijf keer of vaker zijn geopereerd, vooral in het eerste levensjaar, hebben een grotere kans om een latexallergie te ontwikkelen.⁷ Ook kinderen met een aangeboren afwijking waar ze een operatie voor nodig hebben,⁴zoals spina bifida, lopen meer risico.^{7, 28} Onder mensen met de meest ernstige vorm van spina bifida reageert iets meer dan 19% op natuurlijk rubberlatex.⁷

Te vroeg geboren baby’s zijn eveneens kwetsbaarder. Daarnaast hebben mensen met atopie — een erfelijk bepaalde aanleg om allergieën te ontwikkelen — een verhoogd risico.⁴

Het is belangrijk om de symptomen van een latexallergie op tijd te herkennen. Als je niet weet dat je gevoelig bent voor latex, kun je zonder dat je het weet in contact blijven komen met materialen die je huid of luchtwegen irriteren. Soms kan een reactie zelfs ernstig zijn, zoals een anafylactische reactie.

Het herkennen van klachten is niet altijd eenvoudig. Sommige huidreacties lijken op andere allergische aandoeningen of zijn zelfs helemaal geen allergie. Andere symptomen lijken juist op een luchtwegallergie, waardoor het lastig kan zijn om meteen te zien dat latex de veroorzaker is.

Een veelvoorkomend vroeg signaal van een latexallergie is netelroos (urticaria). Dit ontstaat binnen 10 tot 15 minuten na contact met latex. Volgens de World Allergy Organisation meldt 60-80% van de zorgmedewerkers deze vorm van huiduitslag.⁵ Andere klachten kunnen lijken op hooikoorts of astma, ook bij mensen die dat niet eerder hadden.^{5, 29}

De klachten verschijnen meestal op het deel van het lichaam dat in contact met latex kwam:

• Bultjes of zwellingen, tintelingen, jeuk of een branderig gevoel⁸
• Verstopte neus of loopneus, jeukende neus, niezen; jeukende en tranende ogen⁵
• Drukkend gevoel op de borst, piepende ademhaling, kortademigheid of hoesten⁵
• Droge, jeukende of gebarsten huid die kan blaren;⁹ dit ontstaat 24 tot 48 uur na contact met chemicaliën die worden gebruikt bij de verwerking van latex^1-4 of soms direct of vertraagd na contact met latex-eiwitten⁴

Deze laatste groep huidklachten komt ook voor bij irriterend contacteczeem (latexgevoeligheid),³ een veel vaker voorkomende aandoening.⁵

De beste manier om met reacties op latex om te gaan, is zoveel mogelijk latex producten te vermijden. Lukt dat niet, dan kunnen milde klachten vaak worden verlicht met gewone allergiemedicatie. Ernstige reacties zoals anafylaxie vragen om directe medische hulp. Daarom is een duidelijk allergieplan belangrijk zodra je de diagnose hebt gekregen.¹⁰

Het vermijden van latex blijft de basis, maar goede begeleiding helpt je om veilig met een latexallergie om te gaan en te weten wat je moet doen bij klachten of in een noodsituatie.

Bij een ernstige latexreactie is de eerste stap altijd adrenaline toedienen zodra je de symptomen herkent. Daarna moet direct een ambulance worden gebeld.⁴ Mensen met een verhoogd risico op anafylaxie krijgen meestal een adrenaline auto-injector zodat ze snel kunnen handelen in een noodsituatie.  Als de reactie ontstaat tijdens een medische procedure, is adrenaline eveneens de standaard noodbehandeling.⁴

Ongeveer 1 op de 10 anafylactische reacties (ongeacht de oorzaak) heeft meer dan één dosis adrenaline nodig.¹⁵ Daarom is het verstandig om altijd twee adrenaline auto-injectoren bij je te dragen.¹⁵

Ga altijd naar het ziekenhuis, ook als je je snel beter voelt. Anafylaxie kan namelijk uren later een tweede golf aan klachten veroorzaken.¹⁰

Een actieplan voor een latexallergie bestaat uit een lijst met hoog-risico latex producten, beschrijf situaties waarin je extra moet opletten, de symptomen waar je op moet letten en de medicatie die je kunt gebruiken bij klachten. Ook staat erin wat je moet doen bij een noodgeval. Het is belangrijk om je actieplan steeds up-to-date te houden en te delen met mensen in je omgeving die jou kunnen helpen.^1,10

Een allergieplan is een praktisch hulpmiddel voor werkgevers,¹⁴ medewerkers van de kinderopvang, school of andere verzorgers.⁴ Iedereen die helpt voorkomen dat jij (of je kind) met latex in aanraking komt, moet weten hoe ze snel kunnen handelen bij een ernstige allergische reactie.¹⁴

Neem je actieplan mee naar medische of tandheelkundige afspraken. Bespreek je actieplan ook regelmatig met de huisarts zodat je zeker weet dat het nog klopt met je gezondheidssituatie.   

Latexvrije alternatieven bevatten synthetische materialen zoals vinyl, nitril, neopreen,¹⁸ polyurethaan¹⁹ en siliconen.¹⁸

• Vinyl (of nitril) geeft meestal een wat lossere pasvorm en is geschikt voor korte, niet-steriele taken waarbij het materiaal niet wordt uitgerekt of gedraaid.¹⁸
• Nitril handschoenen zijn geschikt voor steriel, complex of langdurig werk.¹⁸
• Neopreen handschoenen bieden veel beweeglijkheid en zijn daardoor handig bij nauwkeurig werk.¹⁸
• Siliconen worden gebruikt voor katheters^14-18 en alledaagse producten zoals zwemcaps, fopspenen en babyflesjes.¹⁹
• Polyurethaan wordt gebruikt voor vrouwelijke condooms,¹⁹ en er bestaan ook latexvrije condooms.

Overschakelen op handschoenen met weinig eiwit kan het aantal nieuwe allergieën op de werkvloer verlagen. Maar mensen die al een latexallergie hebben, moeten deze handschoenen toch vermijden.²⁰ Je kunt ook een verpakking met steriele non-latex handschoenen in een grote maat bij je te dragen, zodat iedereen ze zo nodig kan gebruiken.¹⁸

Het dagelijks leven met een latexallergie vraagt om bewuste keuzes. Je beschermt je gezondheid door latex producten te vermijden, nieuwe situaties goed voor te bereiden en duidelijk te communiceren over je allergie.

Met de juiste voorbereiding kun je klachten voorkomen en je zekerder voelen in verschillende omgevingen:

1. Vertel anderen over je allergie – op je werk, bij de opvang of school, aan vrienden, en tijdens reizen of etentjes. Keukenpersoneel dat latex handschoenen draagt, kan voedsel onbedoeld besmetten.²¹
2. Controleer nieuwe producten of ruimtes op latex voordat je ze gebruikt of bezoekt. Lees etiketten zorgvuldig.
3. Vraag je huisarts of tandarts om je dossier te markeren met een latexallergie-sticker. Bel vooraf om te herinneren dat er geen latex producten gebruikt mogen worden.
4. Vervang rubberen artikelen in huis, zoals elastiekjes en speelgoed, door synthetische alternatieven. Wen eraan om etiketten te checken bij alles wat in de lijst hierboven staat.
5. Overweeg een medische waarschuwingsarmband als je een type I-allergie hebt waarbij anafylaxie kan optreden.
6. Neem altijd je adrenaline noodmedicatie mee en zorg dat noodnummers binnen handbereik zijn.
7. Zoek contact met allergiestichtingen of lotgenotengroepen voor meer praktische tips of steun.

Werkgevers voeren een risico-inventarisatie uit om medewerkers te beschermen tegen gezondheidsproblemen, zoals blootstelling aan latex.^20,22 Meld altijd bij je werkgever dat je een latexallergie hebt. Zo kan er rekening worden gehouden met mogelijke huidreacties, luchtwegklachten of zelfs anafylaxie. Deel ook je allergieplan, zodat collega’s weten wat ze moeten doen als je toch klachten krijgt.

Let goed op kinderen met een latexallergie, vooral op de opvang, peuterspeelzaal en op school. Samen met de pedagogisch medewerkers kun je zorgen voor een veilige en inclusieve omgeving, met duidelijke afspraken voor noodgevallen.

• Informeer de leiding en bespreek samen het allergieplan van je kind.
• Controleer of medewerkers weten hoe ze symptomen kunnen herkennen en wat ze moeten doén in een noodsituatie. Ze moeten ook weten hoe ze de adrenaline auto-injector van je kind correct gebruiken.
• Vraag om latexvrije materialen voor schoolactiviteiten, knutselen en sport¹⁴ – en om non-latex handschoenen voor medewerkers die in de keuen staan.²¹
• Controleer speelgoed, babyflesjes en speentjes op latex en gebruik thuis veilige alternatieven.^14-17

Een latexallergie kan uiteenlopende klachten geven, van huiduitslag en jeuk tot anafylaxie, een levensbedreigende allergische reactie. Mensen die het grootste risico lopen zijn zorgmedewerkers en anderen die dagelijks latex handschoenen dragen. Ook kinderen die vaak geopereerd worden, bijvoorbeeld bij spina bifida, hebben meer kans op een latexallergie. Een allergietest kan een allergie voor latex aantonen.

Het omgaan met deze allergie begint met het herkennen van latex producten in je omgeving, zodat je ze kunt vermijden. Bekijk etiketten goed en kies alternatieven zoals siliconen, nitril, polyurethaan, neopreen en vinyl. Sommige mensen reageren ook op bepaalde voedingsmiddelen. Dit heet het latex-fruitsyndroom. Vermijd groente en fruit die bij jou symptomen uitlokken.

Als de dokter denkt dat je risico loopt op anafylaxie, krijg je meestal noodmedicatie voorgeschreven om altijd bij je te dragen. Vertel mensen om je heen dat je een latexallergie hebt en deel je allergieplan. Ouders van kinderen met deze allergie kunnen met scholen afspreken om zoveel mogelijk latexvrij te werken.