Wat is een anafylactische shock? Alles over de symptomen en behandeling

Inhoud: ga direct naar

.Wat te doen bij anafylactische shock?

.Hoe gebruik je een adrenaline auto-injector?

.Hoe gebruik je een adrenaline neusspray?

.Wat zijn de oorzaken van anafylactische shock?

.Hoe herken je de vroege signalen van anafylactische shock?

.Hoe ziet anafylactische shock eruit?

.Vier verschillen tussen anafylaxie en een anafylactische shock

.Hoe voorkom je anafylactische shock in de toekomst?

.Samenvatting: het belangrijkste over anafylactische shock

.Veelgestelde vragen over anafylactische shock

Anafylactische shock (ook wel allergische shock) ontstaat wanneer een ernstige, meestal allergische reactie zo heftig wordt dat de bloeddruk plotseling daalt.1,12 Vitale organen krijgen daardoor onvoldoende zuurstof, wat levensbedreigend kan zijn.1,2 Daarom is anafylaxie een medisch noodgeval.12,16

Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 30% van de mensen met een anafylactische reactie in shock raakt.³ Dit kan zeer snel gebeuren.³

In Nederland heeft inmiddels 1 op de 5 mensen een allergie. De kans is dus aanwezig dat jij, of iemand in je omgeving, met een allergische reactie te maken krijgt, variërend van mild tot levensbedreigend.22; In dit artikel lees je wat de symptomen en vroege signalen van anafylaxie zijn, wat de meest voorkomende oorzaken zijn (allergisch en niet-allergisch), wat je moet doen bij zo’n levensbedreigende reactie en hoe je het risico in de toekomst kunt beperken.

 

Wat gebeurt er bij een anafylactische shock?

Bij een anafylactische shock reageert je immuunsysteem te heftig op een prikkel die meestal onschuldig is. De shock reactie verloopt in verschillende fases. Als je deze herkent kun je sneller ingrijpen daarom hebben we ze hieronder per fase omschreven.

Eerste fase: in de eerste fase maakt je lichaam stoffen vrij die de bloedvaten verwijden en doorlaatbaar maken.3 Daardoor kan je bloeddruk snel dalen, soms wel binnen tien minuten met 35%.3

Tweede fase: in de tweede fase zal je lichaam proberen dit te compenseren. Lukt dat niet, dan krijgen organen te weinig zuurstof en kunnen ze uitvallen.¹

Derde fase: in de derde en laatste fase is er sprake van een onomkeerbare shock.1 De schade is dan al ontstaan en behandeling helpt vaak niet meer, hoe intensief die ook is.1 Een hartstilstand kan het gevolg zijn.4 Daarom is het belangrijk dat je de vroege signalen en symptomen op tijd herkent (zie hieronder).

Soms gaat het zo snel dat je de verschillende fases niet van elkaar kunt onderscheiden.

Bezorgde vrouw die een ambulance belt, iemand in haar familie heeft een ernstige allergie en kan in anafylactische shock raken

Wat te doen bij anafylactische shock? Stapsgewijze eerste hulp

Wanneer een persoon een anafylactische shock doormaakt, leg je deze persoon plat neer. Dit is heel belangrijk. Laat de persoon niet weer gaan zitten of staan, tenzij hij of zij moeite heeft met ademen. Rechtop zitten kan de bloedstroom naar het hart verminderen en zo een anafylactische shock verergeren.5

  1. Gebruik een adrenaline auto-injector of een adrenaline neusspray: dien de eerste dosis zo snel mogelijk toe als die beschikbaar is. De gebruiksinstructies staan op het apparaat. Noteer het tijdstip.
  2. Bel direct 112: zeg dat je anafylaxie of anafylactische shock vermoedt. Zoek naar een medische ID-armband of -tag en geef de informatie door.
  3. Leg de persoon neer: plat en met de benen omhoog. Is de persoon zwanger? Leg haar op de linkerzij. Bij bewusteloosheid leg je de persoon in stabiele zijligging.
  4. Controleer de situatie en geef zo nodig een tweede dosis: blijven de klachten na 5 tot 15 minuten bestaan en is er nog geen hulp, dien dan opnieuw adrenaline toe.¹⁸
  5. Reageer snel als de ademhaling of hartslag uitvalt: start reanimatie (CPR).
  6. Informeer de hulpdiensten: geef de gebruikte auto-injector of neusspray aan het ambulancepersoneel, zodat zij weten welke medicatie is toegediend.

Hoe gebruik je een adrenaline auto-injector?

Een adrenaline auto-injector(ook wel adrenalinepen genoemd) is zo ontworpen dat mensen deze met een korte training en uitleg eenvoudig kunnen gebruiken, hiervoor heb je geen medische achtergrond nodig alleen goede instructie.

Stap voor stap: zo gebruik je een auto-injector

  1. Verwijder de veiligheidsdop.
  2. Houd de injector stevig vast met je dominante hand. Zorg dat je duim niet op de onderkant staat.
  3. Dien de injector toe zoals beschreven op de verpakking. Dit mag door kleding heen.
  4. Houd de injector vast tot je een klik hoort. Hou daarna nog 3 tot 10 seconden aan.
  5. Verwijder de injector en masseer de injectieplaats kort.
  6. Bel 112 als je dat nog niet hebt gedaan, ook bij verbetering van de situatie.

Er zijn verschillende doseringen voor volwassenen en kinderen. Lees daarom altijd de bijsluiter van jouw apparaat voor de juiste instructies.1

Bewaar de auto-injector op de juiste manier

Bewaar de auto-injector op kamertemperatuur <25°C), buiten direct zonlicht en mag niet bevriezen. Controleer regelmatig de houdbaarheidsdatum en vervang de injector op tijd. Draag altijd twee auto-injectors bij je. Bij ongeveer 10% van de ernstige allergische reacties is een tweede dosis nodig.11

 

Hoe gebruik je een adrenaline neusspray?

Een adrenaline neusspray is het naaldvrije alternatief bij een anafylactische reactie en je hebt geen  medische opleiding nodig om hem te gebruiken.

Stap voor stap: zo gebruik je een adrenaline neusspray

  1. Verwijder de spray uit de blisterverpakking.
  2. Houd de neusspray vast met je duim op de onderkant van de zuiger en een vinger aan weerszijden van de spuitopening.
  3. Steek het uiteinde van de neusspray in een neusgat totdat je vingers je neus aanraken. Houd de spuitopening recht in de neus, in de richting van je voorhoofd.
  4. Richt de neusspray niet op het tussenschot of de wanden van de neus.
  5. Druk stevig op de zuiger totdat deze naar boven schiet en het middel in het neusgat spuit.
  6. Bel 112 als je dat nog niet hebt gedaan.

Blijven de klachten na 10 minuten aanhouden of worden ze erger? Gebruik dan een nieuwe spray in hetzelfde neusgat. Neem altijd twee sprays mee. De tweede gebruik je als de klachten niet weggaan of terugkomen.

De juiste hoeveelheid hangt af van het gewicht. Voor volwassenen en kinderen gelden andere doseringen. Lees daarom altijd de bijsluiter.

Hoe bewaar je de neusspray?

De neusspray heeft geen speciale bewaarcondities wel is het aan te raden deze uit de zon en op kamertemperatuur te bewaren. Controleer de houdbaarheidsdatum regelmatig en vervang de spray binnen de houdbaarheidstermijn. Het is aan te raden hem op een vaste plek in huis neer te leggen of in een tas die je altijd bij je hebt. Zo kun je hem altijd snel vinden en breng anderen op de hoogte waar ze hem kunnen vinden.

Een infographic over de symptomen bij anafylaxie, veelvoorkomende triggers, hoe je ermee om kunt gaan, hoe je kunt handelen bij klachten en wat je moet doen bij een medische noodsituatie aangevuld met wat leuke feiten en cijfers die interessant zijn voor mensen met anafylaxie.

Een infographic over de symptomen bij anafylaxie, veelvoorkomende triggers, hoe je ermee om kunt gaan, hoe je kunt handelen bij klachten en wat je moet doen bij een medische noodsituatie aangevuld met wat leuke feiten en cijfers die interessant zijn voor mensen met anafylaxie.

Wat zijn de oorzaken van anafylactische shock?

Een anafylactische shock kan meerdere oorzaken hebben. Voedselallergie, insectengif-, medicijn,-  en latexallergie verhogen het risico op anafylaxie.1 Los van een allergie kan het immuunsysteem ook te heftig reageren op triggers, zoals lichamelijke inspanning, kou, ethanol of bepaalde medicijnen.1,13

Anafylaxie is soms lastig vast te stellen. Bovendien blijft de oorzaak van de reactie ook vaker onbekend. Het wordt niet herkent en blijft daardoor onbekend.1 Dit heet idiopathische anafylaxie. Het komt voor bij 5-15% van de Europese bevolking die een reactie hebben doorgemaakt.25 Idiopathische anafylaxie komt ook vaker voor bij vrouwen dan bij mannen1

 

Wespen op een stuk spek op een bord buiten, allergie voor een wespensteek is een van de meest voorkomende triggers van een anafylactische reactie of shock in Nederland

Welke allergieën kunnen anafylactische shock veroorzaken?

Van de vier allergieën die met anafylaxie in verband worden gebracht, leiden insectensteken en  medicijnen het vaakst tot fatale anafylactische shock, zo blijkt uit onderzoek.5

Mogelijke triggers voor een anafylactische shock zijn: 3

  • Bijen-, wespen- of hoornaarsteken
  • Antibiotica zoals penicilline4
  • Spierverslappers bij algehele narcose4

Bij voedselallergie is de kans op een fatale ademhalingsstilstand groter door ernstige vernauwing van de luchtwegen.5

 

Voedselallergieën die anafylaxie kunnen veroorzaken

De meest voorkomende oorzaken van anafylaxie door voedsel in Nederland zijn pinda’s, noten, melk, eieren, vis, schaaldieren, tarwe, sesam en soja. Zelfs kleine hoeveelheden, zoals sporen, kunnen al een reactie veroorzaken. EU-wetgeving verplicht daarom dat de veertien belangrijkste allergenen duidelijk op etiketten van voedingsmiddelen staan.3

 

Insectensteken en giftige beten

In Nederland zijn wespen- en bijensteken de meest voorkomende insecten die anafylaxie kunnen veroorzaken, vooral in de zomer en het najaar. Dan zijn wespen actiever en vaker op zoek naar voedsel, waardoor ze meer in contact komen met mensen en de kans op steken groter is.24 Let op: ook na een eerdere milde reactie kun je bij een volgende steek een ernstige anafylactische reactie krijgen.3

 

Medicijnen en medische triggers

Antibiotica (vooral penicilline, NSAID’s zoals ibuprofen en diclofenac), anesthetica en contrastmiddelen kunnen anafylaxie veroorzaken als je er allergisch voor bent. Informeer zorgverleners altijd voor welke medicijnen je allergisch bent.1

 

Hoe kunnen niet-allergische triggers anafylactische shock veroorzaken?

Anafylaxie kan ook ontstaan zonder dat de klassieke allergische immuunreactie een rol speelt. Zo’n reactie kan bijvoorbeeld optreden na:

  • Een bloedtransfusie
  • Het gebruik van medicijnen, zoals aspirine en andere NSAID’s
  • Het gebruik van bepaalde opioïden
  • Chemotherapie
  • Het gebruik van contrastmiddelen (bij scans)
  • Sulfieten in voedsel
  • Lichamelijke inspanning (sporten)
  • Een combinatie van inspanning met medicijnen of voedsel
  • Hormonale veranderingen
  • Infecties
  • Stress
  • Alcohol
Jonge vrouw die haar hand tegen haar hoofd houdt en er wankel uitziet, plotselinge ernstige allergische reacties kunnen duizeligheid veroorzaken in dat geval bel je meteen 112

Hoe herken je de eerste signalen van anafylactische shock?

Volgens de World Allergy Organization krijgt 80 tot 90% van de mensen huidklachten bij een plotselinge ernstige reactie.1 Naast deze huidklachten zijn ademhalingsklachten en een plotselinge daling van de bloeddruk vaak de eerste tekenen van anafylactische reactie. De symptomen zijn divers en ontstaan meestal binnen enkele minuten.3

Let op de volgende waarschuwingssignalen, deze kunnen in verschillende combinaties voorkomen:1

  • Huid: netelroos (galbulten), jeukende, rode of bleke huid, zwelling van lippen, oogleden of gezicht
  • Mond en keel: zwelling van de tong of keel, heesheid, moeite met slikken, gevoel dat de keel dichtzit
  • Ademhaling: piepende ademhaling, benauwdheid, hoesten, snelle of moeizame ademhaling
  • Bloedsomloop: duizeligheid, flauwvallen, snelle of zwakke pols, lage bloeddruk
  • Maag en darmen: misselijkheid, braken, buikpijn, diarree
  • Overig: onrust of een sterk gevoel van naderend onheil4

Symptomen van anafylaxie kunnen afnemen en vervolgens in een tweede golf terugkeren. Dit heet bifasische anafylaxie.13 Dat is de reden waarom je altijd naar de spoedeisende hulp moet, ook als je je beter begint te voelen.

Hoe ziet anafylactische shock eruit?

De tekenen van een anafylactische shock zijn vaak goed te herkennen:3

  • Huid: koud, klam en bleek, soms grauw; mogelijk blauwverkleuring van de lippen
  • Ademhaling: snel, oppervlakkig of rochelend; ernstige benauwdheid8
  • Bloedsomloop: zeer snelle hartslag die later kan vertragen; zwakke pols; duidelijke bloeddrukdaling
  • Bewustzijn: verward, suf of bewusteloos
  • Overig: ongewild verlies van urine of ontlasting4

 

Vier verschillen tussen anafylaxie en een anafylactische shock

Het verschil tussen anafylaxie en anafylactische shock is niet altijd duidelijk. Anafylaxie is een snelle en ernstige allergische reactie. Het kan verschillende delen van het lichaam tegelijk beïnvloeden.

Anafylactische shock is de meest ernstige vorm van anafylaxie. Hierbij daalt de bloeddruk sterk. Dit is gevaarlijk. Niet elke anafylaxie wordt een shock, maar een shock is snel levensbedreigend. Zowel bij anafylactie als bij shock medische ingrijpen nodig. In beide gevallen is het toedienen van adrenaline en het bellen met 112 bellen een vereiste.

Hieronder lees je de vier belangrijkste verschillen tussen anafylaxie en anafylactische shock:

Anafylaxie Anafylactische shock
Plotselinge overgevoeligheidsreactie.1 Een mogelijke eindfase van deze overgevoeligheidsreactie, waarbij de bloeddruk gevaarlijk daalt: ernstige anafylaxie.1
Kan matig of ernstig (levensbedreigend) zijn.1 Kan fataal zijn zonder behandeling.14
Treft doorgaans meerdere lichaamssystemen: huid, luchtwegen, ademhaling en bloedsomloop.1 Treft de bloedsomloop en kan leiden tot cardiovasculaire instorting.2
Kan meestal goed worden behandeld door snel adrenaline toe te dienen.1 Wordt naast adrenaline ook behandeld met intraveneuze vloeistoffen en zuurstof.2,3

Wanneer ga je naar de huisarts of het ziekenhuis?

Volgens de richtlijn van het Nederlands Huisartsen Genootschap kunnen klachten zoals een lage bloeddruk, benauwdheid of buikpijn wijzen op een anafylactische reactie. Het is belangrijk om deze signalen snel te herkennen en direct te handelen.23

De stappen hieronder gelden voor drie momenten: tijdens de reactie, direct daarna en voor de vervolgzorg.

  • Tijdens de reactie: bel altijd 112. Ga niet zelf naar de huisarts of de spoedeisende hulp. Dit kost tijd die je niet hebt. De ambulance kan je onderweg al behandelen en heeft daarvoor de juiste middelen. Gebruik ook zo snel mogelijk je adrenaline auto-injector of adrenaline neusspray. Wacht niet af of de klachten vanzelf overgaan.
  • Direct na de reactie: ga na het gebruik van een adrenaline auto-injector of adrenaline neusspray altijd naar het ziekenhuis, ook als je je beter voelt. Een tweede reactie kan nog 4 tot 12 uur later optreden (bifasische anafylaxie). In het ziekenhuis word je minimaal 4 uur geobserveerd. Neem de gebruikte auto-injector of neusspray mee, zodat de arts weet welke medicatie is toegediend en wanneer.
  • Na de reactie: neem binnen 24 tot 48 uur contact op met je huisarts. Je hebt een verwijzing nodig om naar een allergiespecialist te gaan. Zonder verwijzing vergoedt de zorgverzekering het consult niet. De allergiespecialist ziet je meestal binnen 4 tot 6 weken.

Tijdens het bezoek aan de allergiespecialist kunnen allergietesten worden gedaan om de trigger te achterhalen. Je krijgt een recept voor twee adrenaline auto-injectoren of twee neussprays en stelt samen met de allergiespecialist een actieplan op. Het consult valt onder de basisverzekering, mits je een verwijzing hebt. Houd rekening met je eigen risico.

 

Hoe wordt anafylaxie gediagnosticeerd?

De diagnose anafylaxie is vooral gebaseerd op je klachten en de beschrijving van de reactie. Soms stelt de arts de diagnose alleen op basis van wat er is gebeurd, zonder aanvullende tests. Onderzoek helpt vooral om de trigger te vinden en nieuwe reacties te voorkomen. Ons advies: zorg na een anafylaxie altijd dat je gezien wordt door een allergiespecialist. Vraag hierom bij de huisarts als deze je niet doorverwijst.

Je kunt de arts helpen door zo veel mogelijk informatie mee te nemen:

  • Een tijdlijn van de klachten: wanneer begonnen ze, in welke volgorde en hoe lang duurden ze?
  • Wat je at, dronk of innam in de 4 tot 6 uur voor de reactie.
  • Of je gestoken bent door een insect, intensief gesport hebt, alcohol gedronken hebt of een NSAID zoals ibuprofen hebt genomen.
  • Foto's van de huiduitslag of zwelling, als je die hebt gemaakt.
  • Verpakkingen of namen van voeding, supplementen of medicijnen.
  • Wat getuigen hebben gezien, zoals hoe je ademde of dat je flauwviel.
  • Eerdere allergische reacties en bestaande aandoeningen zoals astma.

 

Bloedtest direct na de reactie

Binnen 1 tot 2 uur na een reactie kan een tryptasebloedtest laten zien of mestcellen betrokken waren. Dit is een sterke aanwijzing voor anafylaxie. Later – meestal binnen 6 weken na de reactie -  wordt ook een basale tryptasewaarde bepaald, zodat de arts beide waarden kan vergelijken. Dit onderzoek gebeurt in het ziekenhuis of via de huisarts.

 

Vervolgonderzoek door de allergiespecialist

De allergiespecialist kan een specifieke IgE-bloedtest doen om te achterhalen welk allergeen de reactie veroorzaakte. Ook een huidpriktest of een gecontroleerde provocatietest is mogelijk.1 In complexere gevallen wordt componentdiagnostiek gebruikt. Daarmee ziet de arts precies op welke eiwitten van een allergeen je reageert. Dit helpt om de behandeling beter af te stemmen.

Soms blijft de oorzaak onbekend. Dit heet idiopathische anafylaxie. In dat geval is het bij je dragen van adrenaline noodmedicatie het enige wat je kan doen De richtlijnen van de Nederlandse Internisten Vereniging en de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde vormen de basis voor de diagnostiek in Nederland.6,21

Andere risicofactoren voor anafylaxie en anafylactische shock

Naast een hoog-risicoallergie zal je arts ook nagaan of een van de volgende factoren op jou van toepassing is:10

  1. Anafylaxie in de familie
  2. Een eerdere anafylactische reactie
  3. Hart- of astmaklachten, vooral als deze niet goed onder controle zijn
  4. Mestcelziekte (mastocytose)

Hoe voorkom je anafylactische shock in de toekomst?

Als je een allergie vermoedt of al eerder een anafylactische reactie hebt gehad, kun je zelf veel doen om je risico te verkleinen. Preventie draait om drie dingen: je trigger kennen, goed voorbereid zijn en anderen informeren.

  • Breng je trigger in kaart. Vraag een verwijzing naar een allergoloog. Met een allergietest ontdek je wat de reactie veroorzaakt. Vermijd deze trigger daarna zo goed mogelijk.
  • Draag altijd twee adrenaline auto-injectoren of adrenaline neussprays bij je, ook op korte ritten. Controleer elke maand de houdbaarheidsdatum en vervang ze op tijd. Leg ze altijd op een vaste plek in huis en neem ze mee in een tas die je altijd bij je draagt.
  • Draag een medische ID-armband met je allergie en medicatie. Zo weten hulpverleners meteen wat er aan de hand is, ook als je zelf niet kunt praten.
  • Stel samen met je arts een schriftelijk actieplan op. Daarin staat stap voor stap wat je moet doen bij een reactie. Deel dit plan met school, werk, familie en verzorgers.
  • Informeer mensen om je heen. Leg uit welke trigger je moet vermijden en laat zien hoe de adrenaline noodmedicatie werkt. Oefen dit samen, ook met leerkrachten of medewerkers op de school van je kind.
  • Lees etiketten zorgvuldig. EU-wetgeving verplicht duidelijke vermelding van veertien belangrijke allergenen op verpakt voedsel. Eet je buiten de deur, geef je allergie altijd door en gebruik eventueel een allergiepasje.
  • Informeer alle zorgverleners over je allergie, ook bij routinebehandelingen zoals tandheelkunde, fysiotherapie of operaties. Sommige medicijnen en contrastmiddelen kunnen een reactie uitlokken.
  • Vraag of allergie immunotherapie een optie voor jou is, vooral bij een allergie voor insectengif of pinda. Deze behandeling traint het immuunsysteem om minder heftig te reageren. Bij wespen- en bijengif is deze behandeling al langer op de markt en voor de  pinda-allergie is deze behandeling in opkomst.
  • Controleer regelmatig de houdbaarheidsdatum van je adrenaline noodmedicatie. Zet eventueel een herinnering in je telefoon en vervang ze op tijd, ook als je ze niet hebt gebruikt.

Een risico op anafylaxie vraagt om aanpassing, maar hoeft je niet te beperken. Met een goed actieplan, de juiste medicatie bij je en mensen om je heen die weten wat ze moeten doen, kun je goed met dit risico leven.

 

Vader en dochter die haar anafylaxieplan bespreken met de docent, het is essentieel dat school met een ernstige allergie kan omgaan en weet hoe ze moeten handelen

Samenvatting: het belangrijkste over anafylactische shock

Anafylactische shock, ook wel anafylaxieshock genoemd, ontstaat wanneer tijdens een ernstige allergische reactie de bloeddruk plotseling daalt. Hierdoor krijgen vitale organen te weinig zuurstof.¹,² Ongeveer 30% van de mensen met anafylaxie raakt in shock, wat zonder snelle behandeling levensbedreigend kan zijn.13

Insectengifallergieën- en medicijnen leiden het vaakst tot een fatale anafylactische shock.5 Andere triggers zijn voedsel, latex, inspanning en bepaalde chemische stoffen.1 De symptomen treffen vaak meerdere orgaanstelsels/lichaamsstelsels tegelijk, zoals de huid, luchtwegen en bloedsomloop.1 Iemand in shock kan bleek en bezweet zijn en verward overkomen.3,4

Bij een levensbedreigende allergische reactie is snel handelen cruciaal. Vermijd je trigger, draag altijd noodmedicatie bij je en zorg dat je een actieplan hebt.13 Gebruik zo snel mogelijk een adrenaline auto-injector.¹ Bel direct een ambulance en ga liggen met de benen omhoog, ook als je je beter begint te voelen.1

Veelgestelde vragen over anafylactische shock

Hier lees je antwoorden op veelgestelde vragen over de allergische reactie, anafylaxie en anafylactische shock.

Hoe lang na een allergische reactie kan anafylaxie optreden?

Anafylaxie is een type allergische reactie die doorgaans 5 tot 30 minuten na contact met de trigger begint, maar soms ook pas na 2 uur.1,10 Anafylactische shock ontwikkelt zich gewoonlijk kort na de eerste symptomen, maar kan ook tegelijkertijd optreden.3

Wat is het verschil tussen anafylaxie en een gewone allergische reactie?

Anafylaxie treft meestal meerdere orgaanstelsels tegelijk, zoals de luchtwegen, bloedsomloop en huid. Zonder snelle behandeling kunnen de klachten verergeren en overgaan in anafylactische shock. Een gewone allergische reactie, bijvoorbeeld op pollen, treft meestal één deel van het lichaam, zoals de neus, en verdwijnt zodra het contact met de trigger stopt.15

Wat is het verschil tussen anafylaxie en een anafylactische shock?

Anafylaxie is een ernstige allergische reactie. Meerdere delen van het lichaam reageren tegelijk, zoals de huid, de luchtwegen en de bloedsomloop. Anafylactische shock is de meest ernstige vorm. De bloeddruk daalt dan sterk. Hierdoor krijgen organen te weinig zuurstof. Niet elke anafylaxie wordt een shock. Beide situaties zijn een medisch noodgeval en moeten direct behandeld worden.

Welke test is het beste om de oorzaak te vinden?

Er is niet één test die altijd het beste is. De allergiespecialist kiest een test op basis van jouw verhaal. Vaak gaat het om een huidtest, een bloedtest of soms een test waarbij je onder controle wordt blootgesteld aan een stof (provocatietest). Soms is extra onderzoek nodig om precies te zien waar je op reageert. Toch blijft de oorzaak soms onbekend.

Kun je tijdens een anafylaxie of anafylactische shock doorslapen?

Anafylaxie en anafylactische shock kunnen ’s nachts optreden, bijvoorbeeld bij het alpha-gal syndroom, waarbij de reactie op rood vlees vertraagd is.13 Het is echter onwaarschijnlijk dat je erdoorheen slaapt. De symptomen zijn meestal ernstig en alarmerend genoeg om je wakker te maken.14,19

Kan anafylactische shock vanzelf overgaan?

Een plotselinge ernstige allergische reactie kan soms vanzelf afnemen, maar dit is onvoorspelbaar.14 Als de reactie overgaat in anafylactische shock, kun je zonder snelle medische hulp overlijden.2,3 Adrenaline helpt om de bloeddruk en hartfunctie te herstellen voordat de schade onomkeerbaar wordt.4 Wacht daarom niet en zoek direct medische hulp.14

Wanneer moet ik naar een allergiespecialist?

Ga na een anafylactische reactie altijd naar een allergiespecialist, ook als je je weer goed voelt.

Neem spoedig, binnen 24 tot 48 uur contact op met je huisarts om een verwijzing aan te vragen naar een allergiespecialist.

De allergiespecialist zoekt naar de oorzaak, geeft je medicijnen en maakt samen met jou een plan voor noodgevallen. Ga ook naar een specialist als je eerder milde reacties had die steeds erger worden, of als je niet weet waardoor je reageert.

Is tryptase altijd verhoogd bij anafylaxie?

Nee, niet altijd. Tryptase is een stof in het bloed die vaak stijgt bij anafylaxie, maar niet in alle gevallen. De waarde is het hoogst 30 tot 120 minuten na het begin van de reactie en daalt daarna weer binnen 6 tot 8 uur. Als er te laat bloed wordt afgenomen, kan de waarde alweer lager zijn. Ook is tryptase niet bij elke anafylaxie verhoogd. Dit geldt vooral bij reacties door voedsel. Een normale waarde sluit anafylaxie dus niet uit. De arts kijkt vooral naar je klachten en naar wat er is gebeurd.26

Hoe lang na een allergische reactie kan anafylaxie optreden?

Anafylaxie is een type allergische reactie die doorgaans 5 tot 30 minuten na contact met de trigger begint, maar soms ook pas na 2 uur.1,10 Anafylactische shock ontwikkelt zich gewoonlijk kort na de eerste symptomen, maar kan ook tegelijkertijd optreden.3

Wat is het verschil tussen anafylaxie en een gewone allergische reactie?

Anafylaxie treft meestal meerdere orgaanstelsels tegelijk, zoals de luchtwegen, bloedsomloop en huid. Zonder snelle behandeling kunnen de klachten verergeren en overgaan in anafylactische shock. Een gewone allergische reactie, bijvoorbeeld op pollen, treft meestal één deel van het lichaam, zoals de neus, en verdwijnt zodra het contact met de trigger stopt.15

Wat is het verschil tussen anafylaxie en een anafylactische shock?

Anafylaxie is een ernstige allergische reactie. Meerdere delen van het lichaam reageren tegelijk, zoals de huid, de luchtwegen en de bloedsomloop. Anafylactische shock is de meest ernstige vorm. De bloeddruk daalt dan sterk. Hierdoor krijgen organen te weinig zuurstof. Niet elke anafylaxie wordt een shock. Beide situaties zijn een medisch noodgeval en moeten direct behandeld worden.

Welke test is het beste om de oorzaak te vinden?

Er is niet één test die altijd het beste is. De allergiespecialist kiest een test op basis van jouw verhaal. Vaak gaat het om een huidtest, een bloedtest of soms een test waarbij je onder controle wordt blootgesteld aan een stof (provocatietest). Soms is extra onderzoek nodig om precies te zien waar je op reageert. Toch blijft de oorzaak soms onbekend.

Kun je tijdens een anafylaxie of anafylactische shock doorslapen?

Anafylaxie en anafylactische shock kunnen ’s nachts optreden, bijvoorbeeld bij het alpha-gal syndroom, waarbij de reactie op rood vlees vertraagd is.13 Het is echter onwaarschijnlijk dat je erdoorheen slaapt. De symptomen zijn meestal ernstig en alarmerend genoeg om je wakker te maken.14,19

Kan anafylactische shock vanzelf overgaan?

Een plotselinge ernstige allergische reactie kan soms vanzelf afnemen, maar dit is onvoorspelbaar.14 Als de reactie overgaat in anafylactische shock, kun je zonder snelle medische hulp overlijden.2,3 Adrenaline helpt om de bloeddruk en hartfunctie te herstellen voordat de schade onomkeerbaar wordt.4 Wacht daarom niet en zoek direct medische hulp.14

Wanneer moet ik naar een allergiespecialist?

Ga na een anafylactische reactie altijd naar een allergiespecialist, ook als je je weer goed voelt.

Neem spoedig, binnen 24 tot 48 uur contact op met je huisarts om een verwijzing aan te vragen naar een allergiespecialist.

De allergiespecialist zoekt naar de oorzaak, geeft je medicijnen en maakt samen met jou een plan voor noodgevallen. Ga ook naar een specialist als je eerder milde reacties had die steeds erger worden, of als je niet weet waardoor je reageert.

Is tryptase altijd verhoogd bij anafylaxie?

Nee, niet altijd. Tryptase is een stof in het bloed die vaak stijgt bij anafylaxie, maar niet in alle gevallen. De waarde is het hoogst 30 tot 120 minuten na het begin van de reactie en daalt daarna weer binnen 6 tot 8 uur. Als er te laat bloed wordt afgenomen, kan de waarde alweer lager zijn. Ook is tryptase niet bij elke anafylaxie verhoogd. Dit geldt vooral bij reacties door voedsel. Een normale waarde sluit anafylaxie dus niet uit. De arts kijkt vooral naar je klachten en naar wat er is gebeurd.26

We zijn er om je te helpen

Bedankt voor het lezen van dit artikel. We hopen dat deze informatie je heeft geholpen in je zoektocht naar de oorzaak van je klachten. Neem gerust contact met ons op als je vragen hebt. Je kunt ons per e-mail bereiken. Je kunt Alles over Allergie ook vinden op Instagram, Facebook, Youtube en TikTok.

Ook in onze nieuwsbrief vindt je betrouwbare tips en advies om je te helpen van het leven te genieten zonder dat je allergie je in de weg staat. Je kunt je onderaan deze pagina inschrijven.

Op allesoverallergie.nl maken wij wetenschappelijk onderbouwde informatie over allergie eenvoudig beschikbaar. De kennis die wij hebben opgedaan, delen wij graag met zoveel mogelijk mensen. Zo kunnen wij mensen met allergie waar mogelijk helpen. Om dit goed te kunnen doen, gebruiken wij actuele en betrouwbare informatiebronnen. Onze informatie wordt door gezondheidsprofessionals beoordeeld, voordat wij deze delen. De redactie van allesoverallergie.nl streeft ernaar om altijd nauwkeurig, duidelijk en objectief te communiceren. In dit redactiebeleid staat hoe wij dat doen.

 

Wat is een behandeling met allergie immunotherapie?

 

Zoveel mensen, zoveel allergieën. Ken jij alle soorten allergie?

 

Er zijn meerdere testen die een arts kan doen om de allergie van je kind vast te stellen.

Literatuurlijst

1. World Allergy Organization. Anaphylaxis guidance 2020. Retrieved 26 March 2025.
https://www.worldallergyorganizationjournal.org/article/S1939-4551(20)30375-6/fulltext#secsectitle0025

2. Haseer Koya H, Paul M. Shock. [Updated 2023 Jul 24]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK531492/

3. Keith PK, Denburg JA, Kruszewski J, Jankowski M. Anaphylaxis and Anaphylactic Shock. McMaster Textbook of Internal Medicine. Kraków: Medycyna Praktyczna. Retrieved March 26, 2025.
https://empendium.com/mcmtextbook/chapter/B31.II.17.1

4. Resuscitation Council UK. Emergency treatment of anaphylaxis: Guidelines for healthcare providers. Retrieved 26 March 2025.
https://www.resus.org.uk/sites/default/files/2021-05/Emergency%20Treatment%20of%20Anaphylaxis%20May%202021_0.pdf

5. Kumar A, Teuber SS, Gershwin BLE. Why do people die of anaphylaxis? A clinical review. Clin Dev Immunol. 2005;12(4):281-287. doi:10.1080/17402520500376277.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/instance/2270738/pdf/CDI-12-281.pdf

6. Gulen T, Akin C. Idiopathic Anaphylaxis: a Perplexing Diagnostic Challenge for Allergists. Curr Allergy Asthma Rep. 2021;21(2):11. Published 2021 Feb 9. doi:10.1007/s11882-021-00988-y.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7873102/pdf/11882_2021_Article_988.pdf

7. World Allergy Organization. Anaphylaxis synopsis. Retrieved 27 February 2025.
https://www.worldallergy.org/component/content/article/anaphylaxis-lockey-r-updated-2019?catid=16&Itemid=101

8. Smith N, Lopez RA, Silberman M, et al. Distributive Shock (Nursing) [Updated 2023 Jul 24]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK568703/

9. Steering Committee Authors; Review Panel Members. A WAO - ARIA - GA2LEN consensus document on molecular-based allergy diagnosis (PAMD@): Update 2020. World Allergy Organ J. 2020;13(2):100091. Published 2020 Mar 7. doi:10.1016/j.waojou.2019.100091.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7062937/pdf/main.pdf

10. DuToit G, Smith P, Muraro A, Fox AT, Roberts G, Ring J, Worm M. Identifying patients at risk of anaphylaxis. World Allergy Organization Journal, Volume 17, Issue 6, 100904.
https://www.worldallergyorganizationjournal.org/article/S1939-4551(24)00035-8/fulltext

11. Patel N, Chong KW, Yip AYG, et al. Use of multiple epinephrine doses in anaphylaxis: A systematic review and meta-analysis. J Allergy Clin Immunol. 2021;148(5):1307-1315. doi:10.1016/j.jaci.2021.03.042.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8588837/

12. Sturm GJ, Varga E-M, Roberts G, et al. EAACI guidelines on allergen immunotherapy: Hymenoptera venom allergy. Allergy. 2018; 73: 744–764. doi.org/10.1111/all.13262.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/all.13262

13. American Academy of Allergy, Asthma & Immunology. Food Allergy. Retrieved 27 March 2025.
https://www.aaaai.org/tools-for-the-public/conditions-library/allergies/food-allergy-ttr

14. Allergy & Asthma Network. Anaphylaxis. Retrieved 27 March 2025.
https://allergyasthmanetwork.org/anaphylaxis/

15. British Society for Immunology. Allergy briefing. Retrieved 9 April 2025.
https://www.immunology.org/policy-and-public-affairs/briefings-and-position-statements/allergy

16. Slingeland Ziekenhuis, afdeling Kindergeneeskunde. Anafylaxie (anafylactische shock). Geraadpleegd april 2025.
https://kindergeneeskunde.slingeland.nl/anafylaxie-anafylactische-shock

17. Gezondheid en Wetenschap. Anafylactische reactie (anafylaxie). Geraadpleegd april 2025.
https://www.gezondheidenwetenschap.be/richtlijnen/anafylaxie

18. Ambuwerk. EHBO bij anafylactische shock. Geraadpleegd april 2025.
https://ambuwerk.nl/ehbo-anafylactische-shock

19. Global Allergy and Airways Patient Platform (GAAPP). Anafylaxie. Geraadpleegd april 2025.
https://gaapp.org/nl/anaphylaxis

20. European Commission. Union Register of medicinal products for human use (Palforzia). Retrieved 3 March 2025.
https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/html/h1495.htm

21. Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK). (2021). Herkenning en behandeling van anafylaxie bij kinderen. Richtlijnendatabase/Federatie Medisch Specialisten. Geraadpleegd april 2025.
https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/anafylaxie_bij_kinderen/startpagina_-_anafylaxie_bij_kinderen.html

22. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2024). 1 op de 5 Nederlanders had een allergie in 2023. Geraadpleegd april 2025.
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/42/1-op-de-5-nederlanders-had-een-allergie-in-2023

23. Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). (2024). Geneesmiddelen en zuurstof in spoedeisende situaties. Geraadpleegd nov 2025.
https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/geneesmiddelen-en-zuurstof-spoedeisende-situaties

24. AVVN. (z.d.). Wespen. Geraadpleegd op 8 april 2026, van https://www.avvn.nl/voor-de-tuinder/wespen

25. Worm et al, 2014, Allergy, DOI:10.1111/all.12475

26. Valent et al, 2023, doi:10.1016/j.jaip.2023.08.008

27. Nederlandse Internisten Vereniging. Acute Boekje 2017-2025: Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van aandoeningen op het gebied van de interne geneeskunde 2022: Nederlandse Internisten Vereniging.