Waarom nies ik zoveel?

Veel niezen is meestal onschuldig. Toch kan het vervelend zijn, vooral als het vaak gebeurt of steeds op onhandige momenten. Soms moet je meerdere keren per dag niezen, zonder dat je verkouden bent. Dan is het logisch dat je je afvraagt: waarom nies ik zoveel?

Vaak is er een duidelijke oorzaak. Denk aan een allergie, een verkoudheid of een geïrriteerd neusslijmvlies. Uit onderzoek blijkt dat mensen gemiddeld ongeveer vier keer per dag niezen en dat niezen een beschermende reflex van het lichaam is. Het helpt om prikkels zoals stof, pollen en ziektekiemen uit de neus te verwijderen.^9,10

In dit artikel lees je wat veel niezen kan veroorzaken, wanneer niezen normaal is en wat je kunt doen als je er last van hebt. We leggen ook uit wat rinitis is en hoe je kunt herkennen of een allergie een rol speelt bij jouw klachten.

Wat zijn de oorzaken van veel niezen?

Veel niezen kan verschillende oorzaken hebben. Vaak ontstaat niezen doordat het neusslijmvlies geprikkeld raakt. Die prikkel zorgt ervoor dat het lichaam reageert met een niesreflex.¹⁰

Een veelvoorkomende oorzaak is een allergie. Hierbij reageert je lichaam op stoffen zoals pollen, huisstofmijt of huidschilfers van dieren. Je kunt dan last hebben van veel niezen, soms samen met snotteren, een kriebel in de neus of jeukende ogen.^11,12

Ook zonder allergie kun je veel moeten niezen. Bijvoorbeeld als je niet verkouden bent, maar wel reageert op rook, sterke geuren of koude lucht. Sommige mensen moeten dan meerdere keren achter elkaar niezen, soms wel 10 keer. Dat kan vervelend zijn, maar is meestal niet gevaarlijk.¹⁰

Daarnaast kan een verkoudheid zorgen voor veel niezen en een loopneus. In dat geval zijn de slijmvliezen geïrriteerd door een infectie. Deze klachten verdwijnen meestal vanzelf weer.¹³

Wanneer en waar je vooral moet niezen, geeft vaak een aanwijzing over de oorzaak. Daarom is het belangrijk om goed te letten op je klachtenpatroon.

Veel niezen door rinitis

Volgens het KNO Medisch Centrum hebben meer dan 5 miljoen Nederlanders elk jaar last van een vorm van rinitis.⁶ Rinitis betekent dat het neusslijmvlies ontstoken of geïrriteerd is. Dit kan ervoor zorgen dat je vaak moet niezen. Ook klachten zoals een loopneus, een verstopte neus of een kriebel in de neus komen hierbij vaak voor.

Er zijn drie hoofdoorzaken van rinitis. De klachten lijken vaak op elkaar, maar de oorzaak verschilt:

• een allergische reactie (allergische rinitis)
• een infectie, zoals bij verkoudheid of griep (infectieuze rinitis)
• andere prikkels, zonder allergie of infectie (niet-allergische rinitis)^{6, 7}

Allergische rinitis

Allergische rinitis komt sinds de jaren 90 vaker voor. Volgens onderzoek van het RIVM heeft tussen de 15% en 35% van de Nederlandse bevolking hier last van.¹⁷ Bij allergische rinitis raakt het neusslijmvlies geïrriteerd door een reactie op stoffen die in de lucht zweven. Deze stoffen noemen we allergenen.

Veelvoorkomende allergenen zijn stuifmeel (pollen), zoals bij hooikoorts, maar ook huisstofmijt en huidschilfers van huisdieren. Als je hierop reageert, kun je klachten krijgen zoals veel niezen, jeuk in de neus en een verstopte neus of loopneus. Bij sommige mensen zorgt de allergische reactie ook voor post-nasale drip, waarbij extra slijm vanuit de neusholte achter in de keel loopt.

In Nederland zijn vooral graspollen en berkenpollen veelvoorkomende oorzaken van allergische neusklachten. Ongeveer 16% van de mensen met allergische neusklachten reageert op graspollen en 13% op berkenpollen.¹¹

De klachten beginnen meestal al op jonge leeftijd. Vooral kinderen, jongeren en jongvolwassenen krijgen ermee te maken. Bij ongeveer 40% van de kinderen starten de klachten zelfs al vóór het zesde levensjaar. In totaal ontwikkelt ongeveer 80% van de mensen met allergische rinitis deze klachten vóór hun twintigste levensjaar.¹¹

Bij allergische rinitis heb je meestal niet het hele jaar door klachten. De symptomen treden vaak op in bepaalde seizoenen. Dit noemen we seizoensgebonden allergieën, zoals hooikoorts. Er bestaan ook allergieën waarbij de klachten het hele jaar aanwezig kunnen zijn, bijvoorbeeld bij een huisstofmijtallergie.

Niesbuien door infectieuze rinitis (verkoudheid of griep)

Als je verkouden bent, zijn de slijmvliezen geïrriteerd door een ontsteking in de neus en keel. Je kunt dan klachten krijgen zoals niezen, een verstopte neus, hoesten, keelpijn, heesheid en oorpijn. Een verkoudheid wordt meestal veroorzaakt door een virus.⁸

Ook griep is een virusinfectie en kan gepaard gaan met niezen, vaak in combinatie met klachten zoals koorts, keelpijn en hoesten. In beide gevallen spreken we van infectieuze rinitis.⁸

Bij infectieuze rinitis kunnen virus- en bacteriedeeltjes zich makkelijk verspreiden. Tijdens een nies komen veel kleine druppeltjes vrij. Deze kunnen zich over meerdere meters verspreiden en enige tijd in de lucht blijven hangen. Zo kunnen ziekteverwekkers worden overgedragen op anderen. Dit komt doordat niezen een krachtige reflex is waarmee het lichaam prikkels en ziekteverwekkers uit de neus probeert te verwijderen.^10,14

Een goede hygiëne is daarom belangrijk als je verkouden bent of griep hebt. Door bijvoorbeeld in je elleboog te niezen en regelmatig je handen te wassen, verklein je de kans dat je mensen in je omgeving besmet.^8,10

Niet-allergische rinitis

Naast allergieën en infecties kan rinitis ook andere oorzaken hebben. Dit noemen we niet-allergische rinitis. Hierbij is het neusslijmvlies wel geïrriteerd, maar niet door een allergie of een virus.^6,7

Niet-allergische rinitis kan ontstaan door verschillende factoren. Zo kan het een bijwerking van bepaalde medicijnen zijn of het gevolg van hormonale veranderingen, bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap. Ook roken en andere stoffen in de lucht kunnen het neusslijmvlies prikkelen. Denk hierbij aan uitlaatgassen, wierook, kaarsen of luchtverfrissers.^6,8

Daarnaast kunnen weersomstandigheden invloed hebben. Koude en droge lucht, maar ook een hoge luchtvochtigheid, kunnen klachten veroorzaken. Sommige mensen merken dat ze vooral moeten niezen tijdens lichamelijke inspanning, zoals fietsen of sporten, of bij een plotselinge temperatuurwisseling, bijvoorbeeld wanneer ze van buiten een warme ruimte binnengaan.

Wat precies een niesbui veroorzaakt, verschilt per persoon. Sommige mensen moeten niezen van bepaalde geuren. Ook alcoholische dranken kunnen op verschillende manieren niezen uitlokken. Alcohol zelf verwijdt de bloedvaten, terwijl sommige mensen gevoelig zijn voor bestanddelen zoals sulfiet, dat onder andere in rode wijn voorkomt.^6,8,15

Ook kan niezen na het eten voorkomen. Bepaalde kruiden, hete gerechten of sterke smaken kunnen het neusslijmvlies prikkelen en een niesreflex opwekken. Dit wordt ook wel gustatoire rinitis genoemd. Het is een onschuldige reactie die bij sommige mensen regelmatig optreedt na een maaltijd.^6,8

Tot slot zijn er mensen die moeten niezen wanneer ze plotseling in fel licht kijken.¹⁶ Dit wordt de fotische niesreflex genoemd en is een onschuldig reflex.

De oorzaak van niezen achterhalen

Als je vaak moet niezen, is het niet altijd meteen duidelijk wat de oorzaak is. Toch kun je vaak zelf al veel ontdekken door goed te letten op wanneer en waar je klachten ontstaan. Het herkennen van een patroon helpt om beter te begrijpen of het om een allergie, een prikkel uit de omgeving of een andere oorzaak gaat.

Let bijvoorbeeld op het moment van de dag waarop je het meest moet niezen. Ook de plek waar je bent, kan een belangrijke aanwijzing geven. Door dit bij te houden, kun je samen met je huisarts gerichter kijken naar wat bij jou de klachten veroorzaakt.

Vermijd allergenen en prikkels

Als allergenen of andere prikkels je klachten veroorzaken, kan het helpen om deze zoveel mogelijk te vermijden. Dit wordt ook wel saneren genoemd.

• Heb je last van pollen? Probeer dan op dagen waarop er veel pollen in de lucht zijn zoveel mogelijk binnen te blijven en draag buiten bijvoorbeeld een zonnebril.
• Bij een huisstofmijtallergie helpt het om regelmatig te stofzuigen, weinig stof in huis te hebben en beddengoed elke week te wassen op 60 °C.
• Vermijd rook, sterke geuren en andere irriterende stoffen als je merkt dat je hierop reageert.

Het vermijden van allergenen kan lastig zijn, omdat ze vaak niet zichtbaar zijn. Toch kan het verminderen van blootstelling al verschil maken.

Gebruik een luchtreiniger

Heb je vooral binnenshuis last van veel niezen? Dan kan een luchtreiniger met HEPA-filter helpen. Zo’n filter kan kleine deeltjes uit de lucht halen, zoals stof, pollen, huidschilfers van huisdieren en schimmelsporen.

Ook stofzuigers met een HEPA-filter kunnen bijdragen aan een schonere lucht in huis.

Overweeg het gebruik van medicatie

Als het vermijden van prikkels niet genoeg helpt, kun je met je huisarts bespreken of medicatie een optie is. Denk bijvoorbeeld aan een neusspray met antihistamine of andere middelen tegen allergische klachten.

Lees bij het gebruik van medicijnen altijd goed de bijsluiter en gebruik ze alleen zoals voorgeschreven.

Bij sommige allergieën kun je het lichaam trainen om minder heftig op een allergeen te reageren. Dit gebeurt in de vorm van allergie immunotherapie. Hierbij wordt het lichaam over een langere periode blootgesteld aan kleine hoeveelheden van het allergeen, zodat het immuunsysteem hier minder sterk op reageert.

Deze behandeling duurt meestal enkele jaren, is niet voor iedereen geschikt en wordt alleen gestart in overleg met een arts of specialist.

In het kort: veel niezen

Veel niezen is meestal onschuldig en hoort bij de natuurlijke beschermingsreacties van het lichaam. Toch kan het vervelend zijn, vooral als het op momenten gebeurt waarop het niet uitkomt. Veel niezen kan verschillende oorzaken hebben, zoals een allergie, een verkoudheid of een geïrriteerd neusslijmvlies.

Als je vooral moet niezen in bepaalde seizoenen, binnenshuis of op vaste momenten van de dag, kan er sprake zijn van allergische of niet-allergische rinitis. Ook prikkels zoals stof, pollen, rook, sterke geuren, temperatuurwisselingen of alcohol kunnen een niesbui uitlokken.

Door goed te letten op je klachtenpatroon kun je vaak al een eerste indruk krijgen van de oorzaak. Bij aanhoudende klachten is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts. Samen kun je bespreken of het nodig is om allergenen te vermijden, medicatie te gebruiken of een andere behandeling te overwegen.